۱۶ دسامبر ۲۰۲۵ – پژوهش های جدید در زمینهٔ دیابت بارداری، دیدگاه های تازه ای دربارهٔ موضوعاتی مانند شروع زودتر درمان دارویی در دیابت بارداری (GDM) و استفادهٔ هم زمان از متفورمین و انسولین در GDM و دیابت نوع ۲ ارائه کرده اند. با این حال، همچنان عدم قطعیت دربارهٔ نقش انسولین و متفورمین در درمان دیابت بارداری، به ویژه در ارتباط با خطرات احتمالی برای نوزاد، وجود دارد. دکتر مایسا فغالی، استادیار دانشگاه پیتسبورگ، در نشست دو سالانهٔ گروه مطالعات دیابت در بارداری آمریکای شمالی، گفت: همیشه این نگرانی وجود دارد که آیا واقعاً میان اثربخشی و خطرات تعادل برقرار می شود یا خیر.
دستورالعمل های بالینی توصیه های متفاوتی ارائه می کنند. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا انسولین را درمان خط اول و ترجیحی برای GDM می داند و متفورمین را تنها زمانی توصیه می کند که بیمار نتواند انسولین دریافت کند یا آن را نپذیرد. در مقابل، انجمن طب مادر–جنین متفورمین را یک گزینهٔ «ایمن و منطقی» به عنوان درمان خط اول می پذیرد.
دکتر فغالی توضیح داد که در حال حاضر هر دو دارو جایگاه خود را دارند، اما امید می رود نتایج کارآزمایی بزرگ DECIDE که بیش از ۱۵۰۰ زن باردار مبتلا به GDM را در آمریکا بررسی می کند، طی چند سال آینده تصمیم گیری ها را روشن تر کند. در این مطالعه، شرکت کنندگان به طور تصادفی متفورمین یا انسولین دریافت می کنند و مادر و کودک تا دو سال پس از زایمان پیگیری می شوند. هدف این است که مشخص شود آیا متفورمین در کاهش پیامدهای نامطلوب بارداری ضعیف تر از انسولین است یا خیر و آیا از نظر ایمنی برای مادر و کودک قابل مقایسه است.
کارآزمایی های جاری و اخیر درباره ی استفاده از متفورمین و انسولین در دیابت بارداری
در ده سال گذشته، استفاده از متفورمین به عنوان گزینهٔ خوراکی ترجیحی افزایش یافته و استفاده از گلیبوراید کاهش پیدا کرده است، زیرا مطالعات بزرگ نشان داده اند که گلیبوراید با خطر بیشتر هیپوگلایسمی نوزادی، ماکروزومی و سایر پیامدهای نامطلوب همراه است. این یافته ها باعث شد بسیاری از پزشکان به سمت انسولین بروند و تنها اقلیتی از متفورمین استفاده کنند.
دکتر فغالی تخمین زد که متفورمین کمتر از ۲۰ درصد موارد GDM تجویز می شود، زیرا نگرانی دربارهٔ داروهای خوراکی که از جفت عبور می کنند، افزایش یافته است. او همچنین اشاره کرد که تنوع بیشتر در انواع انسولین و فناوری های جدید نیز در این تغییر نقش داشته اند.
دکتر فغالی در این نشست توضیح داد که انسولین به دلیل اثر سریع تر و امکان تنظیم دوز در مدت کوتاه، برای کنترل پیامدهای نوزادی مناسب تر است. او افزود: GDM بخش عمدهٔ موارد دیابت بارداری را تشکیل می دهد، اما مقاومت شدید به انسولین و شیوع دیابت نوع ۲پیش از بارداری در حال افزایش است.
نقش متفورمین به عنوان درمان کمکی در کنار انسولین در دو مطالعهٔ مهم بررسی شد: کارآزماییMiTy در سال ۲۰۲۰ و مطالعهٔ MOMPOD در سال ۲۰۲۳. در مطالعهٔ MiTy که ۵۰۲ زن را در کانادا و استرالیا شامل می شد، افزودن متفورمین به انسولین تفاوتی در پیامدهای ترکیبی نوزادی ایجاد نکرد، اما کنترل قند خون بهتر، نیاز کمتر به انسولین، افزایش وزن کمتر و سزارین کمتر مشاهده شد. نوزادان در گروه متفورمین وزن تولد پایین تر و احتمال کمتری برای ماکروزومی داشتند، اما احتمال تولد نوزادان کوچک تر از سن بارداری افزایش یافت.
در مطالعهٔ MOMPOD که در سراسر آمریکا انجام شد و شامل 800 زن باردار بود، نیز افزودن متفورمین باعث کاهش پیامدهای ترکیبی نوزادی نشد، اما وزن تولد و احتمال نوزادان بزرگ تر از سن بارداری کاهش یافت. برخلاف MiTy، تفاوتی در تودهٔ چربی نوزاد یا دوز انسولین مشاهده نشد. دکتر فغالی گفت: انتظار می رفت درمان ترکیبی مقاومت به انسولین را کاهش دهد و پیامدهای نوزادی را بهبود بخشد، اما نتایج نشان داد که در موارد هایپرگلایسمی شدید، افزودن متفورمین تأثیر چندانی ندارد.
او اشاره کرد که تفاوت جمعیت ها نیز مهم است؛ بیش از نیمی از شرکت کنندگاندر مطالعه ی MOMPODلاتین تبار بودند که معمولاً مقاومت انسولینی بیشتری دارند و پاسخ کمتری به متفورمین نشان می دهند.
دکتر آنا پالاتنیک استادیار و متخصص طب مادر–جنیندر دانشگاه پزشکی ویسکانسیندر این نشست نظر خود را در مورد متفورمین بیان کرد و گفت: یک مطالعه ی بزرگ نشان داده است که ادامهٔ مصرف متفورمین در زنان مبتلا به دیابت نوع ۲ممکن است خطر نوزادان کوچک تر از سن بارداری را افزایش دهد. دربارهٔ ایمنی طولانی مدت مواجههٔ داخل رحمی با متفورمین نیز داده ها متناقض هستند. برخی مطالعات نشان داده اند که ترکیب بدنی و پیامدهای متابولیک کودکان مشابه است، اما برخی یافته ها افزایش BMI یا چربی بدن را گزارش کرده اند.
در کارآزمایی EMERGE در سال ۲۰۲۳، درمان زودهنگام با متفورمین بر پیامد اصلی برتری نداشت، اما پیامدهای ثانویه مانند نیاز کمتر به انسولین، افزایش وزن کمتر مادر و کاهش نوزادان بزرگ تر از سن بارداری مشاهده شد. دکتر فغالی گفت: این یافته ها ممکن است نشان دهد شروع زودتر درمان مفید است.
ترجیحات بیماران نیز در انتخاب درمان نقش دارد. بسیاری از بیماران متفورمین را به دلیل خوراکی بودن، سهولت مصرف و هزینهٔ کمتر ترجیح می دهند. در مناطق کم منابع، استفاده از متفورمین می تواند بار درمانی را کاهش دهد. کارآزمایی DECIDE قرار است تجربه و ترجیحات بیماران را نیز ثبت کند تا مشخص شود چه بیمارانی پاسخ بهتری به متفورمین می دهند.
پژوهشگران امیدوارند با داده های جدید بتوانند پیش بینی کنند کدام یک از بیماران پاسخ بهتری به متفورمین می دهند تا درمان ها را شخصی سازی کنند. با توجه به تغییر الگوی متابولیک زنان باردار در سال های اخیر، نتایج مطالعات قدیمی دیگر قابل تعمیم کامل نیست و نیاز به داده های به روز احساس می شود.
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/metformin-vs-insulin-pregnancy-trials-continue-2025a1000zcb